តើការចងចាំស្តុកទុកនៅកន្លែងណា?

ខួរក្បាលគឺជាសរីរាង្គដ៏អស្ចារ្យដែលទោះបីជាមនុស្សចំណាយពេលសិក្សាជាច្រើនសតវត្សហើយក៏នៅតែមិនទាន់យល់ពីដំណើរការជាច្រើនរបស់វា។ សំណួរមួយដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រព្យាយាមរកចម្លើយផងដែរគឺថា៖ តើការចងចាំស្តុកទុកនៅកន្លែងណានៃខួរក្បាលរបស់យើង?

រឿងដែលស្មុគស្មាញគឺ ការរកឃើញដែលបង្កើតបានជាសម្មតិកម្ម (Hypothesis) នានារបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រតែងតែអាចប្រែប្រួល នៅពេលដែលមានការរកឃើញថ្មីមកប្រជែង ឬគាស់រំលើងសម្មតិកម្មចាស់ចោល។ ចំពោះចម្លើយនៃសំណួរនេះ យើងឃើញមានការសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗចំនួន ២៖

១. ការប្រែប្រួលស៊ីណាប់ (Synaptic Plasticity)

«ការប្រែប្រួលស៊ីណាប់» គឺជាការសន្និដ្ឋានដែលគេលើកមកនិយាយច្រើនជាងគេ ជាពិសេសនៅពេលដែលនិយាយអំពីការរៀន។ សម្មតិកម្មនេះលើកឡើងថា ការចងចាំរបស់យើងគឺអាស្រ័យទៅលើស៊ីណាប់ (Synapse)។

គួររំលឹកផងដែរថា ស៊ីណាប់គឺជាចន្លោះដែលណឺរ៉ូនពីរជិតគ្នាធ្វើទំនាក់ទំនងគ្នា។ នៅពេលដែលខួរក្បាលមានសកម្មភាព គឺមានចរន្តអគ្គិសនីរត់ឆ្លងកាត់ណឺរ៉ូន និងសារធាតុគីមីឆ្លងកាត់ពីណឺរ៉ូនមួយទៅមួយទៀត។ អ្នកស្រាវជ្រាវបានរកឃើញថានៅក្រោយពេលយើងរៀនអ្វីមួយ ណឺរ៉ូនរបស់យើងនឹងមានការផ្លាស់ប្តូរនៅត្រង់ស៊ីណាប់ ឬបង្កើនចំនួនស៊ីណាប់ដែលធ្វើអោយការបញ្ជូនព័ត៌មានកាន់តែលឿន។

ការប្រែប្រួលនេះកើតឡើងនៅតំបន់ខុសៗគ្នានៃខួរក្បាល៖

• Declarative Memory (ការចងចាំទិន្នន័យ/ព្រឹត្តិការណ៍): ទាក់ទងនឹងតំបន់ Hippocampus។
• Procedural Memory (ការចងចាំសាច់ដុំ/ជំនាញ): ដូចជាការលេងភ្លេង ទាក់ទងនឹងការប្រែប្រួលស៊ីណាប់នៃណឺរ៉ូនចលករ។

២. សមាសភាគអេពីសេនេទិច (Epigenetic Component)

ការសន្និដ្ឋានទី២ ត្រូវបានលើកឡើងដោយលោក Holliday នៅឆ្នាំ១៩៩៩។ គាត់បានសរសេរថា ការចងចាំប្រហែលជាត្រូវបានស្តុកទុកនៅក្នុងណឺរ៉ូនតាមរយៈការភ្ជាប់បង្គុំមេទីល (CH3-) លើនុយក្លេអូទីតស៊ីតូស៊ីន (C) នៃម៉ូលេគុល ADN (DNA Methylation)។

ការភ្ជាប់ ឬដកបង្គុំមេទីលនេះ ប្រៀបដូចជាកុងតាក់បិទបើកដែលបញ្ជាការសំដែងចេញនៃសែន (Gene expression)។ ការពន្យល់របស់លោក Holliday គឺក្រោយពេលណឺរ៉ូនទទួលទិន្នន័យ ADN របស់វានឹងរងការប្រែប្រួល (Epigenetic changes) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យណឺរ៉ូនផលិតប្រូតេអ៊ីនជាក់លាក់ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការទទួលសញ្ញា បង្កើតបានជាការចងចាំរយៈពេលវែង។

---

ឯកសារយោង៖

• Holliday, R. (1999). Is there an Epigenetic Component in Long-term Memory?. Journal of Theoretical Biology.
• Nature: Synaptic Plasticity
• BrainFacts: Storing Memories in Your Synapses