ប្រព័ន្ធបញ្ចេញចោល

ដំណើរការនានារបស់កោសិកាក្នុងសារពាង្គកាយតែងតែបន្សល់ទុកនូវកាកសំណល់។ ឧទាហរណ៍ដូចជា កាបូនឌីអុកស៊ីត គឺជាកាកសំណល់ដែលកើតឡើងពីការបំបែកគ្លុយកូសដើម្បីផលិតថាមពលរបស់កោសិកា ចំណែកសារធាតុអ៊ុយរ៉េគឺជាកាកសំណល់ដែលកើតឡើងពីការបំបែកអាស៊ីតអាមីនេជាដើម។

សារពាង្គកាយមនុស្សប្រៀបបាននឹងទីក្រុងមួយដែលបង្កើតកាកសំណល់រាល់ថ្ងៃ។ កាលណា កាកសំណល់ទាំងនេះប្រមូលផ្តុំច្រើននឹងធ្វើអោយពុលដល់សារពាង្គកាយហើយមានគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ស្លាប់។ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ ខ្លួនប្រាណមនុស្សបានដាក់ចេញនូវប្រព័ន្ធមួយចំនួនដើម្បីដកកាកសំណល់ចេញមកខាងក្រៅ។ 

តើខ្លួនប្រាណមនុស្សបញ្ចេញកាកសំណល់មកខាងក្រៅដោយរបៀបណាខ្លះ?

ខ្លួនប្រាណមនុស្សប្រើប្រាស់សរីរាង្គមួយចំនួនដើម្បីបញ្ចេញកាកសំណល់មកខាងក្រៅ រួមមាន៖

១. តម្រងនោម (Kidneys)

តម្រងនោមជាសរីរាង្គមួយគូដែលមានទំហំប៉ុនក្តាប់ដៃ ស្ថិតនៅផ្នែកខាងក្រោយនៃពោះក្រោមសន្ទះទ្រូង។

• មុខងារ៖ បញ្ចេញកាកសំណល់ដូចជាសារធាតុអ៊ុយរ៉េ និងអាស៊ីតអ៊ុយរិចតាមរយៈទឹកនោម។
• តុល្យភាព៖ រក្សាតុល្យភាពសារធាតុរាវ និងអ៊ីយ៉ុងក្នុងសារពាង្គកាយ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសម្ពាធឈាម និងដំណើរការកោសិកាប្រសាទ។

២. ថ្លើម (Liver)

ថ្លើមស្ថិតនៅក្នុងពោះខាងលើក្រពះ និងពោះវៀនតូច។ វាត្រូវបានគេប្រៀបប្រដូចទៅនឹង "រោងចក្រគីមី" ក្នុងខ្លួនយើង។

• មុខងារ៖ ធ្វើមេតាបូលីសដើម្បីបំប្លែងជាតិពុល។ ឧទាហរណ៍៖ បំផ្លាញគោលិកាឈាមក្រហមចាស់ៗ ដើម្បីប្រមូលយកដែកទុក និងបញ្ចេញកាកសំណល់ឈ្មោះ ប៊ីលីរូប៊ីន (Bilirubin)។

៣. ស្បែក (Skin)

ស្បែកបញ្ចេញញើសដែលមានជាតិទឹក អំបិល និងជាតិអ៊ុយរ៉េតិចតួច។

• សម្គាល់៖ តួនាទីសំខាន់បំផុតនៃការចេញញើសគឺ ដើម្បីបន្ថយកម្ដៅ មិនមែនដើម្បីដកជាតិពុលជាចម្បងនោះទេ។ ជាតិពុលភាគច្រើនត្រូវកម្ចាត់ចោលតាមតម្រងនោម និងថ្លើម។

៤. ពោះវៀនធំ (Large Intestine)

ទទួលបន្ទុកបញ្ចេញកាកសំណល់ដែលមិនត្រូវបានរំលាយពីអាហារ។

• ពណ៌លាមក៖ លាមករបស់មនុស្សមានពណ៌លឿង ដោយសារវាប្រមូលកាកសំណល់ ប៊ីលីរូប៊ីន ដែលបញ្ចេញមកពីថ្លើមតាមរយៈទឹកប្រម៉ាត់។

៥. សួត (Lungs)

សួតបញ្ចេញកាបូនឌីអុកស៊ីត ($CO_2$) ដែលជាកាកសំណល់នៃដង្ហើមកោសិកា។

• យន្តការគីមី៖ ក្នុងឈាម $CO_2$ មួយផ្នែកធំត្រូវបានដឹកនាំក្រោមទម្រង់ជាអាស៊ីតកាបូនិច៖ $CO_2 + H_2O \rightarrow H_2CO_3$ អាស៊ីតកាបូនិច ($H_2CO_3$) នេះធ្វើឱ្យឈាមមានកម្រិត pH ជាអាស៊ីត ដែលជំរុញឱ្យខួរកញ្ចឹងកបញ្ជាឱ្យយើងដកដង្ហើមញាប់ដើម្បីបញ្ចេញវាចោល។